چکامه ای برای نابغه نیشابوری موسیقی ایران پرویز مشکاتیان

از من ایشان را هزاران یاد باد

خوش ندارم بابت درگذشت مشکاتیان در سنی پایین تر از مرگ طبیعی افسوس بخورم و دریغا سر دهم. بدون تعارف به گفته سعدی ایمان دارم که مرد نکونام نمیرد هرگز. اتفاقاً به زندگی اش غبطه می خورم که چقدر مختصر و مفید بود. آنچه بلد بود و آنچه می توانست آفرید و در جای جای فرهنگ شفاهی این سرزمین اثر گذاشت. از 54 سال عمرش شاید 20 سال آفرینشگری می کرد و بقیه را یا در حال فراگیری بود و یا این اواخر در حال نظاره دیگران.

نگاهی به تازه ترین تصنیف محمد رضا شجریان

چرا شجریان استاد است 6

مثل معروفی می گوید "دود از کنده بلند می شود" و اینک دو ماه و اندی پس از انتخابات پر حادثه ریاست جمهوری که واکنش های مختلفی از جمله در حوزه ترانه سرایی و تصنیف سازی را شاهد بودیم، اثری کاملاً متفاوت از ده ها نمونه تولیدی دیگران با عنوان "زبان آتش" از حنجره همیشه جاوید استاد بزرگ و محبوب موسیقی ایران جناب محمدرضا شجریان شنیده می شود. شعری از زنده یاد مشیری که انگار او نمرده و همین دو ماه پیش با دیدن خیابان های تهران، این شعر زیبا و تأثیرگذار را سروده است و همچنین آهنگی منحصر به فرد از مجید درخشانی که در کارنامه آهنگسازی اش یگانه می نماید. در ادامه مجموعه نوشتارهایی با عنوان مشابه تیتر این نوشتار، نگاهی به شیوه بیان آوازی استاد شجریان در تازه ترین اثرش خواهم داشت و تأکید می کنم ...

معرفی آلبوم جوی نقره مهتاب از بهداد بابایی

جلوه ای از سه تار نوازی نوین

قصه نوآوری در هنر و به ویژه موسیقی ایرانی، سری دراز دارد. در این خصوص آن قدر نظرات گوناگون و گاه متضاد به گوش می رسد که آدم برای لحظه ای از اصل موضوع گریزان می شود. اما این هم خارج از سایر شئون زندگی ما نیست و می توان با نگاهی بی طرفانه، دست کم شیوه های نوآوری را توصیف کرد. فارغ از این که چنین حرکت هایی، مورد تأیید ... 

مروری بر تجربه های نوین کمانچه نوازی معاصر

کمانچه و تجربه های نوین

نوازندگی کمانچه در دوره جدید با تغییرات شگرفی همراه بوده و می توان گفت پس از تمبک بیشترین پیشرفت را داشته است. افزایش حرکت های سرعتی (پاساژ)، نواختن صداهای بسیار زیر یا به اصطلاح گرفتن پوزیسیون سوم که در عمل دقت بسیار می طلبد، ایجاد صداهای مقطع (استاکاتو) با بهره گیری از تکنیک پیتزیکاتوی ویولون و همچنین اجرای ترمولو اشاره کرد. نوازندگان نوپرداز ضمن توجه به شیوه های نوازندگی قدیمی، برخی تکنیک های مورد استفاده در کمانچه نوازی مکتب موسیقی آذربایجان و همچنین استفاده از برخی فنون ویولون نوازی را در این ساز به کار برده اند.

معرفی آثار تازه ای از مهدی آذرسینا

برگی دیگر بر دفتر تکنوازی های کمانچه

  به تازگی سه اثر جدید از مهدی آذرسینا در قالب تکنوازی کمانچه توسط موسسه فرهنگی هنری چهارگاه منتشر شده است که با احتساب کار پیشین وی به نام چلیپا، او هم اکنون رکورد دار انتشار تکنوازی های کمانچه در بین همکاران و همقطاران خود به حساب می آید. یکی از آن ها "کمانچه و تمبک نام دارد که آذرسینا در فاصله سال 1362 تا 1365 خورشیدی به همراه تمبک محمد اخوان نواخته و ...

نگاهی به مهم ترین تصنیف انقلابی تاریخ موسیقی ایران

از خون جوانان به چهار روایت

تا پیش از وقوع نهضت مشروطه در 1285 خورشیدی (1906 میلادی)، موسیقی رایج در شهرهای بزرگ غالباً مضامین عاشقانه، سرگرم کننده و گاه بسیار بی ارزش داشت. چنان که عارف قزوینی تصنیف سرای نامدار عصر مشروطه در کتابش می نویسد: "وقتی من به ساختن تصنیف های میهنی روی آوردم، این هنر چنان تنزل یافته بود که حتی برای گربه شاه نیز تصنیف می ساختند".  با صدور فرمان مشروطیت در سال 1285 توسط مظفرالدین شاه، نوع حکومت از پادشاهی مطلقه به ... 

حکایت آهنگسازی در موسیقی ایران

 یکی از مهم ترین و شاید بزرگ ترین معضل موسیقی ایران در عصر حاضر، مقوله آهنگسازی آن است که با غروب خورشید آهنگسازان مبتکر و خلاق چند دهه گذشته، چرخ موسیقی ایران عملاً در یک مدار بسته با تکرار و بازخوانی آثار گذشتگان می چرخد. ناخرسندی از وضع موجود غالباً با شکوه و شکایت صاحب نظران همراه می شود. ولی کمتر علل و عوامل آن مورد توجه واقع شده است که در این جا با استفاده از نظرات برخی چهره های شاخص و مطرح موسیقی ایران مورد بررسی قرار می گیرد. این نوشته نخستین بار در بهار 1381 روی کاغذ آمد و هیچ گاه مجال انتشار نیافت. اینک در بهار 1388 آن را با کمترین بازنگری در وبلاگ منتشر می کنم. شاید گذر زمان ... 

مروری بر تجربه های نوین تار نوازی معاصر

تار و تجربه های نوین

در طول دو قرن اخیر، تار همواره در دو نقش تکنواز و همنواز حضور داشته است. قدرت صدای آن با سازهایی چون سنتور، عود، کمانچه و نی برابری می کند و بدون میکروفون می تواند در کنار این سازها به همنوازی بپردازد و گاه میدان دار گروه نوازی باشد. چنان که در نمونه ... 

چرا شجریان استاد است 5

در حالی که اگر یک خواننده حتی متوسط و نه چندان حرفه ای به این نکته توجه داشته باشد که وقتی شعر می خواند، این شعر لابد یک معنایی هم دارد و در نتیجه تلاش بکند معنای آن را به شکل زیبایی به شنونده انتقال بدهد، آن گاه آوازش از گیرایی بیشتری برخوردار می شود تا این  که وی به ردیف های آوازی کاملاً مسلط باشد و هنگام آواز خوانی صرفاً، واژگان اشعار بزرگان ادب پارسی را قربانی قدرت نمایی هنجره اش بکند. با نقل سخنی از ... 

جلوه هایی از عود نوازی معاصر

اینک نسل سومی های عود نوازی ایران، باز هم یک گام به پیش نهادند و صرفاً به اجرای موسیقی خالص دستگاهی اکتفا نمی کنند. گسترش روابط انسانی و هنری به واسطه فن آوری های نوین و همچنین پیدایش موسیقی های نوینی برگرفته از فرهنگ های مختلف، باعث شده است صداهای متفاوتی از عود ایرانی شنیده شود. نمونه ای از این رویکردها را ...

به یاد زنده یاد بیژن ترقی

جا مانده از آتش کاروان

واگویه های یک ترانه سرا پس از نزدیک به پنجاه سال، جامه عمل پوشید. آن که با آهنگ علی تجویدی هم آهنگ می شد و می سرود: " آتشي ز کاروان جدا مانده،  اين نشان ز کاروان بجا مانده، ... من هم ای یاران تنها ماندم، آتشی بودم بر جا ماندم" اینک به کاروانیان پیوست. سرنوشت محتومی است و نیازی نیست... 

چرا شجریان استاد است 4

 وقتی روی کاغذ می نویسیم " سینه مالامال درد است ای دریغا مرهمی" ، معلوم نیست دقیقاً چه منظوری داریم. تنها زمانی منظورمان، آشکار می شود که این واژه های بی جان با چرخش زبان، جان بگیرند. آن گاه معلوم می شود که منظور واقعی اشعار چیست. مصرع یاد شده، می تواند کاملاً از سر درد و دلتنگی بیان شود و یک منظور را برساند یا می تواند تحت شرایطی حالت طنز به خود بگیرد و آن هم بستگی شرایط پیرامونی بیان کننده دارد که در اطرافش ...

نمایی از سه تار نوازی استاد کسایی

 شهرت بی مرز استاد اگر چه مدیون نفس گرم او در نی های بی جان بوده است ولی حسن کسایی فقط در نی و نی نوازی خلاصه نمی شود. شاگردی استاد یگانه دوران ابوالحسن صبا، این امکان را فراهم کرده تا کسایی جوان، شیفته زخمه های صبا بر ساز ظریف سه تار شود. با وجود آن که او هیچ گاه این ساز را به عنوان ساز تخصصی اش ارائه نکرد، اما شنیدن زخمه هایش ...

شیوه پوست انداختن تار

پوست مورد استفاده باید صاف و تمیز و کمی کهنه باشد. یک طرف پوست از طرف دیگر آن صاف تر است که طرف صاف به سمت داخل کاسه قرار می گیرد. علاوه بر این پوست معمولاً ضخامت ثابتی ندارد و یک سوی آن از سوی دیگرش ضخیم تر است که لازم است سمت ضخیم تر به سمت ته کاسه –نزدیک به سیم گیر- قرار گیرد. پیش از هر اقدامی ابتدا ... 

آواز بیات اصفهان با طعم فارسی

 در نتیجه وقتی این دسته از فواصل موسیقی دستگاهی که هیچ مشابهی در موسیقی اقوام ایرانی ندارند، توسط هنرمندان برآمده از مناطق فارس نشین روایت شوند، طعم فارسی شان خیلی شیواتر می نماید.

چرا شجریان استاد است (3)

اول مهر ماه، سالروز تولد استاد بی همتای آواز ایرانی است. به این مناسبت با چند روز دیرکرد، جشن تولد کوچکی برای ایشان می گیرم. تا کنون دو مطلب پیرامون ویژگی های خوانندگی جناب شجریان با توجه ویژه به طرز بیان کلام در زبان فارسی خواندید. این بار از همان منظر ...

ای ایران، فریاد مشترک ایرانیان

آیا می‌توان یك ترانه یا سرود به زبان فارسی ساخت كه همه‌ ایرانیان فارغ از مذهب، مخاطبش باشند؟ این پرسشی بود که سال ها ذهنم را به خود مشغول کرده بود و پاسخ محکمی برایش نمی یافتم تا اینکه ...

 جای خالی بحر طویل در موسیقی امروز

تا چند دهه پیش، شکلی از شعر و ترانه تحت عنوان بحر طویل عموماً در موسیقی عامه پسند ایرانی رواج ملموسی داشت که با دگرگونی سیاسی سال 57 کم کم به فراموشی سپرده شد و تنها بخش کلامی اش جسته گریخته به حیات خود ادامه داد. بحر طویل نوعی شعر فارسی با چاچوب سنتی است که آزادی عمل حیلی زیادی به ...

گزارشی از یک کنسرت نادیده

 گفتم من کنسرت را ندیدم. گفت "مهم نیست، عکاس روزنامه ما تعدادی عکس خوب گرفته و مدیر مسئول می خواهند هر طور شده آنها را چاپ کند. منهتی بدون مطلب نمی شود. چیزی بنویس که به این عکس ها بخورد." به اصرار و اجبار قلم از دستش ستاندم و بدون این که چند خط نگاشته وی را خط بزنم، مقدمه کوتاهی بدان افزودم و تا آخر ادامه دادم.

نگاهی به شیوه دست گرفتن و نوازندگی سازهای مضرابی

نوازنده عهد باستان از خوزستان

از میان انبوه جلوه های کهن، عکس زیر توجه ام را به خود جلب کرد. به ویژه آنکه در سال های اخیر، بحث نحوه نوازندگی ساز تار در عصر قاجار و عصر حاضر مورد مناقشه اهل پژوهش بود.

شباهت های موسیقی ملل

دو قطعه زیبا از موسیقی ایران و مصر

به سادگی نمی توان در باره دو آهنگ شبیه یکدیگر و از دو فرهنگ متفاوت قضاوت کرد و احیاناً حکم داد که کدام از دیگری تأثیر گرفته است. تنها می توان خوشبین بود به مصداق "در بهشت آن لحن ها بشنوده ایم" منبع الهام هر دو یکی بوده باشد. دو قطعه ای که در اینجا خواهید شنید ...

چرا شجریان استاد است (2)

چرا شجریان استاد است (1)

استادی جناب شجریان در درجه اول، فهم و درک صحیح ایشان از زبان فارسی است. به قول استاد گرانمایه مصطفی کمال پورتراب "کسی که زبان فارسی را عمیقاً درک کرده باشد، هم خوب حرف می زند و اگر صدای خوشی داشته باشد، خوب هم می خواند."

دیداری با سوز کمانچه استاد بهاری

بیستم خرداد ماه، سالروز درگذشت هنرمندی دوست داشتنی است. زنده یاد استاد علی اصغر بهاری، یگانه حلقه کمانچه نوازی دو نسل دیروز و امروز بود. از این نظر تنها استاد گرامی حسن کسایی را می توان مثال زد که او نیز تنها حلقه اتصال نوازندگی نی از گذشته به امروز هستند. به جرئت می توان گفت همه آنهایی که کمانچه و نی می نوازند، به نوعی شاگرد این دو هنرمند برجسته به حساب می آیند.

سال گذشته در تالار وحدت به کوشش انجمن موسیقی و تنی از شاگردان ایشان، یادبود دوازدهمین سالمرگ استاد بهاری برگزار شد و  شبی بس خاطره انگیز برای حاضران بود. اما برای اینکه دیگر علاقه مندان استاد هم از یاد و نام او بهره ای ببرند، امسال فیلم کوتاهی از اجراهای دور ایشان را سر هم کردم. این فیلم گزیده ای از برنامه سه گاه با خوانندگی شجریان جوان و سرپرستی زنده یاد لطف الله مجد که در حافظیه شیراز اجرا شده است. بخش های آوازی را حذف کردم تا سه دقیقه تکنوازی استاد بهاری تقدیم علاقه مندان شود. در لابلای فیلم از عکس های منحصر به فرد سایت مازیار کربلایی بهره بردم و اصل فیلم را نیز مدیون مرحمت های هنرمند گرامی، امین رامین هستم. این فیلم کوتاه را ببینید و یا دانلود کنید.

فیلم کوتاهی از نوازندگی استاد علی اصغر بهاری