نوازنده عهد باستان از خوزستان

نگاهی به شیوه دست گرفتن و نوازندگی سازهای مضرابی

 

نوازنده عهد باستان از خوزستان

 

تعطیلات نورز فرصت خوبی بود تا نقبی به گذشته های کهن ایران زمین بزنیم و این شد که به اتفاق دوست گرامی علی افضل وطن نایینی از خرابه های کاخ داریوش در شوش، معبد چغازنبیل و تپه های باستانی منطقه هفت تپه سر درآوردیم. از میان انبوه جلوه های کهن، عکس زیر توجه ام را به خود جلب کرد. به ویژه آنکه در سال های اخیر، بحث نحوه نوازندگی ساز تار در عصر قاجار و عصر حاضر مورد مناقشه اهل پژوهش بود.

 

 

                                                                       عکس: علی افضل وطن

 

این مجسمه گلی که در منطقه باستانی هفت تپه پیدا شده و هم اینک در موزه هفت تپه نگهداری می شود، مربوط به اواسط هزاره دوم پیش از میلاد مسیح است. یعنی حدود 3500 سال پیش که سند خیلی خوبی برای تاریخ موسیقی این سرزمین به حساب می آید. نکته بارز در این تصویر، شیوه نواختن ساز می باشد که به نظر می رسد با مضراب صورت می گیرد. در حال حاضر این شیوه به دست گرفتن ساز همچنان از سوی عاشیق های آذری دنبال می شود. در حالیکه شیوه نوازندگی شهری سازهایی مانند تار، سه تار، عود و تنبور در حال حاضر به گونه ای دیگر است.

 

 

 

 

 

بر اساس عکس های متعدد نوازندگان تار در اواخر دوران قاجار، نحوه قرار گرفتن این ساز همانند سنت کهن بر بالای قفسه شکم بوده است ولی به دلایل ناروشن این شیوه نوازندگی در زمان پهلوی اول تغییر صورت می دهد و تار بر روی زانوی نوازنده استوار می شود. از جمله به شیوه نوازندگی علی اکبر شهنازی می توان اشاره کرد که خود شاگرد بلاواسطه پدرش آقا حسین قلی بود.