مروری بر تجربه های نوین تار نوازی معاصر

تار و تجربه های نوین

در طول دو قرن اخیر، تار همواره در دو نقش تکنواز و همنواز حضور داشته است. قدرت صدای آن با سازهایی چون سنتور، عود، کمانچه و نی برابری می کند و بدون میکروفون می تواند در کنار این سازها به همنوازی بپردازد و گاه میدان دار گروه نوازی باشد. چنان که در نمونه آثار گروه شیدا به سرپرستی محمدرضا لطفی، آن چه بیش از سازهای دیگر به گوش می رسد، صدای تار است. این ویژگی گاه به دلیل صدای رسای ساز و گاه به خاطر نوع تنظیم آهنگ، توسط آهنگساز به وجود آمده است.

صدای درخشان تار در گروه نوازی ایرانی را بشنوید

در سال های اخیر علاوه بر کارهای گروه نوازی ایرانی، قطعات مستقلی برای این ساز تصنیف شده است. قطعاتی مانند چند نوازی تار  که نخستین بار توسط آهنگسازی به نام محسن نفر صورت گرفت و  یا قطعه دونوازی تار به نام شورانگیز، ساخته حسین علیزاده با اجرای مشترک خودش و ارشد تهماسبی.

دو نوازی تار با نام شورانگیز توسط حسین علیزاده و ارشد تهماسبی را بشنوید

 گر چه خیلی پیشتر این، علی نقی وزیری قطعات دونوازی برای تار نوشته بود ولی عموماً این آهنگ ها شبیه دونوازی های غربی بودند که بیشتر توسط هنرآموزان هنرستان موسیقی اجرا می شدند  و در مجموع از اقبال عمومی برخوردار نبودند. به تازگی هم نمونه ای از دونوازی تار توسط هنرمند جوان، ارژنگ سیفی زاده منتشر شده است که نه همانند آثار وزیری، لحن غربی دارد و نه همانند تجربه مشترک حسین علیزاده و ارشد تهماسبی، صدایی کاملاً ایرانی می دهد. گر چه طعم و رنگ ایرانی این نمونه، در مقایسه با آثار وزیری خیلی بیشتر می نماید.

دو نوازی تار با اجرای هر دو بخش آن توسط ارژنگ سیفی زاده را بشنوید

اما تجربه محسن نفر در اثر چند نوازی تار و تارباس که بیشتر بر اساس تشکیل آکورد زیر ملودی اصلی شکل گرفته بود و همچنین تجربه دونوازی تار ساخته حسین علیزاده که از نوعی فن چند صدایی موسوم به کنترپوان استفاده می کرد، به مذاق شنوندگان موسیقی ایرانی بیش تر خوش آمدند.

چندنوازی تار، ساخت و اجرا توسط محسن نفر را بشنوید

در خصوص تجربه های نوین تار همچنین می توان به قطعه فانتزی برای تار و ارکستر ساخته حسین دهلوی اشاره کرد. این آهنگ در اصل بر اساس قطعه معروف کلنل علینقی وزیری با نام "بندباز" بسط و گسترش یافته است.

فانتزی برای تار و ارکستر با تارنوازی هوشنگ ظریف را بشنوید

تار همواره در کانون تمدن های شهری بوده و کاربردی در موسیقی محلی نداشته است ولی در چند دهه اخیر و به خصوص با راه اندازی رادیو ایران، برخی نوازندگان محلی به این ساز روی آوردند. از سوی دیگر برخی نوازندگان موسیقی شهری نیز سعی کردند با استفاده از آن، آهنگ های محلی را بازنوازی کنند. تجربه عطا جنگوک در بازآفرینی یک قطعه محلی لری از منطقه زاگرس جنوبی، مثال خوبی است.

قطعه محلی بویراحمدی با تارنوازی عطا جنگوک را بشنوید

اجرای برخی قطعات جاودان موسیقی غربی با تار از دیگر تجربه های نوازندگان معاصر است. چنین تجربه ای ابتدا در باکو پایتخت کشور آذربایجان توسط تارنوازان آذری صورت گرفت و امروزه نیز یکی از نوازندگان ایرانی به چنین تجربه ای روی آورده است. این آثار در اصل برای سازهایی مثل ویولون، پیانو و گیتار نوشته شده اند که در اجرای جدید با صدادهی تار، رنگ متفاوتی به خود گرفته اند. روشن است اجرای چنین آثاری در مقوله موسیقی ایرانی نمی گنجد. بلکه صرفاً تجربه ای برای ایجاد یک موسیقی جدید با هویت دوگانه است.

قطعه زنبور عسل ساخته کورساکف با تارنوازی کیوان ساکت را بشنوید 

متن، عکس و نمونه های صوتی این مطلب، گزیده ای از نرم افزار مدرسه موسیقی فارابی است