کمانچه و تجربه های نوین

مروری بر تجربه های نوین کمانچه نوازی معاصر

کمانچه و تجربه های نوین

نوازندگی کمانچه در دوره جدید با تغییرات شگرفی همراه بوده و می توان گفت پس از تمبک بیشترین پیشرفت را داشته است. افزایش حرکت های سرعتی (پاساژ)، نواختن صداهای بسیار زیر یا به اصطلاح گرفتن پوزیسیون سوم که در عمل دقت بسیار می طلبد، ایجاد صداهای مقطع (استاکاتو) با بهره گیری از تکنیک پیتزیکاتوی ویولون و همچنین اجرای ترمولو اشاره کرد. نوازندگان نوپرداز ضمن توجه به شیوه های نوازندگی قدیمی، برخی تکنیک های مورد استفاده در کمانچه نوازی مکتب موسیقی آذربایجان و همچنین استفاده از برخی فنون ویولون نوازی را در این ساز به کار برده اند.

صدای کمانچه در چارچوب سنتی خود همواره دارای صداهای اضافی است که گاهی از آن به عنوان خش یاد می شود. این صدا جزو ذات کمانچه نوازی ایرانی است و در واقع بخشی از شخصیت صدایی این ساز را تشکیل می دهد. برخی از نوازندگان دوره جدید صدایی بدون خش را دنبال کرده اند. این نوع صدا برای برخی مخاطبان جالب تر است.

سعید فرجپوری

کمانچه نوازی سعید فرجپوری را بشنوید

تا چند دهه پیش وسعت صدای کمانچه در گستره سنتی خود بود و صداهای خیلی زیر، کمتر شنیده می شد. اما با روی آوری برخی نوازندگان پیشرو، اینک گستره صدای بیشتری از این ساز شنیده می شود. ایجاد صداهای بسیار زیر با استفاده از انگشت گذاری پوزیسیون سوم که ابتدا رحمت الله بدیعی تجربه کرده بود، اینک توسط اردشیر کامکار، سعید فرجپوری و کیهان کلهر به تکامل رسیده است. این تکنیک در عمل خیلی دشوار می نماید و کمتر نوازنده ای می تواند صداهای دقیق و ژوستی را به گوش مخاطب برساند.

رحمت الله بدیعی

کمانچه نوازی رحمت الله بدیعی را بشنوید

در حال حاضر کمانچه ساز بسیار مهمی در گروه نوازی ایرانی به حساب می آید. چنانکه بدون آن، ارائه یک کار پر حجم و جذاب بسیار دشوار است. صدای این ساز جلوه بسیار درخشانی به کار گروه نوازی می دهد و اگر نوازنده آن قوی باشد، به تنهایی می تواند با چندین ساز مضرابی ایران نظیر تار و سنتور برابری کند. می گویند اگر بخش کمانچه در یک کار گروهی به خوبی اجرا شود، کل کار قابل قبول خواهد بود. سه نوازی کمانچه، سنتور و تمبک اردشیر، پشنگ و ارژنگ کامکار نمونه جالبی از این دست محسوب می شود.

نفوذ صدای کمانچه در گروه نوازی ایرانی با اجرای کامکارها را بشنوید

دونوازی کمانچه نیز از دیگر تجربه های نوین نوازندگی این ساز شناخته می شود. این شیوه که با الگو برداری از دوئت در موسیقی غربی شکل گرفته، به نوازندگان امکان می دهد تا صداهای بیشتر و جذاب تری از کمانچه تولید کرده و فضاهای بکری را تجربه کنند. دونوازی های اخیر اردشیر کامکار و شاگرد توانمندش شروین مهاجر نمونه خوبی از این رویکرد است.

دونوازی کمانچه توسط اردشیر کامکار و شروین مهاجر را ببینید

اجرای پاساژهای سرعتی در کمانچه نوازی سنتی معمول نیست ولی چنین امکانی با تلاش اردشیر کامکار و کیهان کلهر رونق یافته است. اجرای این پاساژها به ساز کمانچه جلوه دیگری داده اند که گاه در تکنوازی و یا گروه نوازی، توجه مخاطب را به خود جلب می کند. علاوه بر این ها، حضور کمانچه در همراهی با ارکستر غربی نیز یکی از تجربه های نوین است که از شاخص ترین نمونه ها می توان به کمانچه نوازی اردشیر کامکار در یکی از آثار ارکسترال ساخته هوشنگ کامکار به نام "بر تارک سپیده" اشاره کرد.

اردشیر کامکار