گریزی به مقام راست در آوازهای مذهبی

علاقه مندان موسیقی دستگاهی، نیک می دانند که چارچوب موسیقی امروز ایران چه از نظر محتوا و چه از نظر اسامی گوشه ها و آوازها، به موسیقی قدیم خیلی شبیه است و در عین حالت تفاوت های چشم گیری هم با آن دارد. یک نمونه اش نام و ساختار مقام راست است که در گذشته، یکی از ارکان موسیقی ایران بود و امروزه دیگر به آن شکل شناخته نمی شود. این مقام هم اینک در موسیقی دستگاهی وجود ندارد و اصولاً موسیقیدانان نامدار و ردیف شناس، رسمیتی برای آن قائل نیستند. فقط در برخی نوشته های قدیمی نام "راست" به تعداد زیاد دیده می شود ولی هیچ یک از راویان ردیف نه عنوان و نه فواصل آن را در مجموعه الحان خود ندارند. اما در چند نقطه ایران، هنوز می توان نشانه هایی از حضور عملی مقام راست پیدا کرد. در شرق خراسان، منطقه بوشهر و کوه های بختیاری، نشانه هایی از اجرای سازی و آوازی این مقام، شنیده می شود. از نمونه های خراسانی می توان به آهنگ "اشتر خجو" ، از نمونه های بوشهری به آهنگ خیام خوانی" و از نمونه های بختیاری به نوعی آواز سوگ موسوم به "گاگریو" اشاره کرد. نمونه دیگری که اینک می خواهم آن را معرفی کنم، مربوط به موسیقی مذهبی آذربایجان با صدای کم نظیر استاد سلیم موذن است. گر چه نمی دانم این گونه آوازی آیا در سنت موسیقی مذهبی یا غیر مذهبی آذری ها وجود دارد یا این که استاد موذن زاده با تسلط ویژه ای که بر ردیف ها موسیقی ایرانی دارند، خود شخصاً این گونه منحصر به فرد را وارد موسیقی مذهبی معاصر کرده اند. در هر حال گونه ارزشمندی است که سال های متمادی و دست کم در یکصد سال اخیر به ندرت استفاده شده است. البته رد پای این مقام، امروزه در موسیقی عربی همچنان دنبال می شود و اصولاً مقام بسیار مهم در موسیقی سنتی عربی به حساب می آید.

 

 استاد سلیم موذن زاده

 

چند نمونه از اجراهای استاد سلیم موذن زاده را در این جا آورده ام تا علاقه مندان آواز ایرانی، آن ها را به نیکی بارها و بارها بشنوند. یکی از ویژگی های مقام راست، دور گردانی (مدولاسیون) آسان است. در بخش دوم از نمونه های زیر، استاد موذن زاده به زیبایی وارد فضای گوشه عراق می شود. در نمونه چهارم، با رویکردی غیر منتظره، سر از بیات ترک در می آورد و اذان معروف برادرش زنده یاد رحیم موذن زاده را سر می دهد. وی سپس، گریزی به مقام "صبا" یا همان شور عربی می زند و  در پایان پیش از فرود به مقام راست، گریزی هم به بیات اصفهان می زند.

 

بخش اول از آواز مذهبی سلیم موذن زاده را بشنوید

 

بخش دوم از آواز مذهبی سلیم موذن زاده را بشنوید

 

بخش سوم از آواز مذهبی سلیم موذن زاده را بشنوید

 

بخش چهارم از آواز مذهبی سلیم موذن زاده را بشنوید

 مطالب مرتبط:

ممد نبودی ببینی (بر اساس مقام راست)

 اذان سلیم موذن زاده