برای همه خواندی
یادی از زنده یاد تهمورث کشکولی خواننده بزرگ ایل قشقایی
برای همه خواندی
کاروان مرگ در سال جاری بی رحمانه به سراغ اهالی موسیقی آمد و بزرگانی از هنر موسیقی دستگاهی و نواحی ایران را با خود برد. در حوزه موسیقی بومی ایران محمد حسین کیانی (شاخص ترین خواننده قشقایی)، کمال خان هوت (خواننده بزرگ بلوچ)، قادر عبدالله زاده (نوازنده شمشمال کردی)، ولی رحیمی (نوازنده نامی کمانچه کرمانجی)، علی اکبر مهدی پور (نوازنده سرنا و کرنای بختیاری)، تهمورث کشکولی (خواننده بزرگ ایل قشقایی) و حسان اگزار چنانی زاده (نوازنده رباب خوزستان و خواننده آوازهای عربی) جهان ما را بدرود گفتند. زنده یاد چنانی زاده یک شب پس از آخرین اجرایش در تالار اندشه حوزه هنری هنگام بازگشت به خانه اش در قطار تهران-اهواز جان به جان آفرین داد و تهمورث کشکولی نیز چندی پیشتر از وی در حالی که به تازگی از بیمارستان آمده بود، ناگهانی بدرود جهان گفت.
نخستین تصور من از زنده یاد کشکولی یک حلقه ویدیو از اجراهای او بود تا این که تعطیلات پی در پی چندی پیش، بهانه ای شد تا به شیراز برویم و فرصت دیدار با این هنرمند برجسته فراهم شود. برزو طیبی پور با توجه به وضعیت درمانی استاد کشکولی می گفت حتماً سری به او بزنیم. روز چهارشنبه 21 بهمن 1388 خورشیدی (2010 میلادی) سر شب به خانه اش رفتیم. در لابلای صحبت هایمان گوشی تلفن همراهش زنگ زد و چند دقیقه ای با ما نبود و پس از آن گفت یکی از شاگردان و علاقه مندانش زنگ زده تا سالروز تولدش را تبریک بگوید. ما نیز چنین بکردیم. او متولد سال ۱۳۱۸ خورشیدی (۱۹۴۰ میلادی) بود و آن روز که ما خدمتش رسیدیم دقیقاً هفتاد سالگی اش را پشت سر می گذراند.
تهمورث کشکولی به نوعی یک خانزاده بود و آباء و اجدادش در نقاط مختلف فارس قدیم صاحب ملک های متعدد بوده اند. اما این که چرا او به هنر خوانندگی روی آورده است را می باید در فرهنگ خاص قشقایی ها جست و جو کرد. در ایل قشقایی نیز همانند لرها، بختیاری ها و بویر اجمدی ها بیشترین بار اجرای موسیقی بر عهده نوازندگان حرفه ای است که به لحاظ طبقاتی عموماً در میان خود آمیزش می کنند و معمولاً با سایر طبقات ایلی در نمی آمیزند. به سخن دیگر پرداختن به موسیقی در میان برخی اقوام ایرانی با منش اجتماعی آنان سازگار نیست و یا دست کم خود چنین می پندارند. تفاوت ایل قشقایی با اقوام همسایه در این است که خوانین و بزرگ زادگان به طور خاص به هنر موسیقی علاقه مندند و بدین منظور فرزندان مستعد خود را به سوی آواز هدایت می کنند و در واقع آن را چونان بختیاری ها بد نمی دانند. در قرن حاضر نمونه هایی را سراغ داریم که معلم موسیقی را از تهران و اصفهان به خدمت گرفته اند تا به فرزندان عشایر در زیر چادرهای ایلی موسیقی بیاموزند.
تهمورث کشکولی از راه موسیقی روزگار نمی گذراند. آن چه وی را پای بند آواز کرده بود، ذوق و علاقه درونی اش بود و بس. آن قدر با هنرش عجین می شد که گاه برخی ملاحظات طبقاتی را زیر پا می گذاشت. برای مثال اگر آدم های زیر دستش و چوپانان معمولی از وی تقاضای آواز می کردند، بی درنگ می پذیرفت. در حالی که مرسوم نیست افراد دون پایه از بزرگان خود چنین مطالبه ای بکنند. به همین سبب کشکولی گهگاه از سوی همطرازان و خانزادگان مورد اعتراض قرار می گرفت که چرا برای هر کسی آواز می خواند. اما خودش به این گونه باورهای طبقاتی اعتقادی نداشت و می گفت «وقتی یک چوپان ساده بیابانگرد از آواز من لذت می برد چرا محرومش بکنم؟ من برای همه مردم می خوانم.»
آواز تهمورث کشکولی با همراهی کرنای گنجعلی سلمانی زاده را بشنوید
تهمورث کشکولی در ششمین جشنواره موسیقی فجر (بهمن ماه 1369 خورشیدی، فوریه 1990 میلادی) به همراه زنده یاد حاج قربان سلیمانی، فرج علی پور و محمد میرزاوندی به عنوان خواننده برگزیده انتخاب شد. پس از آن دیگر وی به هیچ جشنواره ای نیامد. نمی دانم چرا ولی اگر بیشتر پدیدار می شد، همانند حاج قربان می توانست نگاه های زیادی را به موسیقی بومی این سرزمین معطوف کند. وی از نادر خوانندگانی بود که پا به پای کرنای قشقایی آواز می خواند. اندک توجهی در اجرایش با کرنای گنجعلی سلمانی زاده به خوبی توانایی هنجره اش را نشان می دهد. او به سبب آن که بخشی از املاک پدری اش در منطقه لر نشین بویر احمد واقع شده است، به زبان و موسیقی لری هم اشراف کامل داشت. برزو طیبی پور چند سال پیش نیم ساعت موسیقی قشقایی و نیم ساعت لری با صدای وی ضبط کرده بود تا منتشر کند اما از بد حادثه تنها مستر موجود، درون خودروی وی همراه با مقداری پول و مدارک شخصی به یغما رفت و انتظار برای بازگرداندن آن سی دی منحصر به فرد بی نتیجه ماند. به همین دلیل سال گذشته یک بار دیگر بخش قشقایی آن اثر مسروقه را بازخوانی کردند و آن هنگام که ما به دیدارش نایل شدیم، صحبت این بود تا پس از بهبودی کامل، بخش لری بویر احمدی هم باز دیگر ضبط شود. اما این حکایت مرگ هم خود حکایتی است! تهمورث کشکولی دوم اسفند 1388 خورشیدی (21 فوریه 2010 میلادی) جان به جان آفرین داد.
مطالب مرتبط:
یادی از زنده یاد ولی رحیمی، کمانچه نواز نامی کرمانج
گفت و گو با گنجعلی سلمانی زاده، نوازنده کرنای قشقایی
در باره زنده یاد علی اکبر مهدی پور دهکردی نوازنده سرنا و کرنا
یادی از زنده یاد محمد حسین کیانی، خواننده بزرگ ایل قشقایی
پیر کمانچه نوازی بختیاری-دهکردی
یادی از خنیاگر نامی خطه خراسان زنده یاد حاج قربان سلیمانی
یادی از شامیرزا مرادی، مروارید اقیانوس ها
آرام بخواب ای بره آرام کوهستان
Hooshang Samani