سرزمین تركی با عینك پارسی – بخش هفدهم
سفرنامه تركیه
سرزمین تركی با عینك پارسی – بخش هفدهم
در نوشته پیشین خواندنی های مربوط به اهمیت و نقش توریسم، دین، آتاتورك و پرچم در تركیه و همچنین پدیده احمدی نژادیسم در این كشور را خواندید. این بار به موضوعات شهرسازی، بهداشت، امنیت، تاریخ مداری و رسانه های تركیه می پردازم. در نوشته آتی جلوه هایی از هنر پیكره تراشی ترك ها را خواهید دید و داستان موسیقی پرشورشان را در نوشتار نوزدهم خواهم نوشت.
تركیه و شهرسازی
اگر می بینید خانه سازی و شهرسازی در كشورمان كاملاً به روش هردمبیل صورت می گیرد، در تركیه از این خبرها نیست. ظاهر مرتب ساختمان ها نشان می دهد كه مدیریت شهری قدرتمندی وجود دارد تا هر ننه قمری برای خودش ابتكارات به خرج ندهد و چهره شهر و استان را سخیف نگرداند. شما هر جای ایران ساكن باشید، امكان ندارد دو ساختمان هم شكل و هم رنگ در كنار هم بیابید. زیرا اساساً معماری امروز ما فاقد هویت است و بهترین و مناسب ترین واژه بیان آن، همان واژه هردمبیل است.
نمایی از آنكارا
رنگ نارنجی به نظرم یك نشانه برای معماری ترك هاست. همین طور سقف شیروانی كه پاسخگوی هوای همیشه بارانی است. بیشتر خانه سازی ها از جنس یك تا چهار طبقه اند و در هر صورت الگوی معماری با مشخصات یاد شده رعایت می شود. در برخی جاها نیز به دلیل افزایش جمعیت، به ساخت مجتمع های آپارتمانی روی آورده اند كه البته آن هم قوانین خودش را دارد. اولاً همه ساختمان ها می بایست از یك الگوی مشخص پیروی كنند و ثانیاً تنوع رنگ در آن ها رعایت شود. در ضمن رنگ های مجاز شامل آبی روشن، زرد روشن، صورتی روشن و سفید متمایل به خاكستری است. البته شعار نویسی دیده نمی شود. از تبلیغات روی دیوار ساختمان های مسكونی هم خبری نیست. خلاصه در و دیوار داد می زنند كه این جا صاحب دارد.
نمایی از بانديرما
موضوع دیگر، مربوط به بهینه سازی ساختمان ها از نظر اتلاف انرژی است. پنجره های گل و گشاد ویژه سرزمینی است كه سوخت ارزشمندی همچون گازوئیل، قیمتی حدود یك بیستم آب خوردن دارد! ولی ترك ها چون پول به جایش پرداخت كرده اند، به گونه ای پنجره می سازند كه هم نور آفتاب عالمتاب را از دست ندهند و هم پولشان بابت افزایش مصرف سوخت هدر نرود.
تركیه و امنیت
بارها از دوستان شنیده بودم ترك ها، فلان و بهمانند. مواظب جیبت باش كه اگر حواست را جمع نكنی، لختت می كنند و از این دست صحبت ها كه البته بیشتر این گفته ها و شنیده ها ریشه در تجربه های محدود شخصی دارد. خیلی از ایرانی ها، تنها به یكی دو شهر تركیه رفته اند، عموماً آنكارا و استانبول و متأسفانه بیشترشان حتی با دید جهانگردی و شناخت فرهنگ های دیگر بار سفر نبسته اند. راحت تر بگویم محدود بودن برخی آزادی های اجتماعی در داخل كشور، بزرگ ترین انگیزه مسافرت خارجی ایرانیان امروز شده است. به همین دلیل ذهن شان در طول سفر بیشتر معطوف به همین چیزهاست. در نتیجه وقتی بر می گردند، صحبت های ناروایی از تركیه روایت می كنند كه واقعیت ندارد. بگذریم.
در خصوص امنیت اجتماعی تركیه، من چند نكته كوچك می گویم و می گذرم و شما به قول معروف خودتان حدیث مفصل را از این مجمل بخوانید. نخست، امنیت مالی كه در نوشته نخستم مربوط به شهر مالاتیا نوشتم و یكی دو عكس هم چاشنی كردم كه اگر همان مغازه موبایل فروشی مالاتیا، در كشور گل و بلبل ما بود و فقط یك بار برای مثال روز سیزده رجب سالگرد تولد امام علی (ع) بدون حفاظ نرده ای بسته می شد، صبح فردا صاحب مفلوكش، با مشتی خرده شیشه طرف می شد! امیدوارم این واقعیت تلخ و گزنده به غرور ایرانی تان بر نخورد.
پليس ايران با خودروهاي مزاحم از نوع ناموسی، اينگونه برخورد می كند
نكته دوم را خلاصه عرض می كنم كه خیابان های تركیه از تهران ما امن تر است. شاید این موضوع برای برادران نیروی انتظامی خیلی خیلی جالب تر باشد. عرض شود عزیزان گشت ارشاد نیروی انتظامی كه اخیراً ناچار شده اید خودروهای مدل بالا و به اصطلاح مزاحم نوامیس مردم را با قفل های بیست كیلویی زرد رنگ زمینگیر كنید، شما اگر به جای عضویت در نیروی انتظامی كشور اسلامی ایران، یونیفورم پلیس های به اصطلاح بی دین تركیه را پوشیده بودید، هیچ گاه نیازی نبود به خود زحمت بدهید و این همه در جهت حفظ نوامیس مردم بكوشید. زیرا در تركیه هیچ خودرویی برای خانم های خوشگل بوق نمی زند! خودروی مسافربر شخصی هم وجود ندارد و اندك تاكسی ها نیز اصولاً با بوق نان نمی خورند. هر كس مسافر است، دست بلند می كند و سوار می شود. در نتیجه این معضل زشت كه من اسمش را می گذارم زنای خیابانی، در تركیه وجود ندارد. محصول انحصاری خودمان است، به فكر صادرات نباشید كه آن سوی مرز، بی مشتری است!!!
سربازان ارتش تركيه در سرتاسر مناطق شرقي اين كشور حافظ امنيت عمومي هستند
با وجود این نكات مثبت، دولت تركیه در خصوص قوم كرد و به ویژه جریان جدایی طلبش موسوم به پ.ك.ك درگیری های خاص خود را دارد. هنوز هم نیروهای امنتی این كشور در نقاط شرقی كشور با آن ها درگیر می شوند و تلفاتی پدید می آورند. به همین دلیل شرق تركیه، حالتی تقریباً نیمه جنگی همانند شهرهای خرم آباد و اندیمشك و اهواز در زمان جنگ هشت ساله خودمان را دارند. یعنی وفور پادگان ها و سنگرهای بیابانی، به راحتی سخن می گویند كه این منطقه عادی نیست. وقتی علت آن همه نیروی نظامی مستقر در طول چند صد كیلومتر خط آهن مرز رازی ایران تا حوالی شهر مالاتیا را پرسیدم، گفتند گروه های تروریستی پ.ك.ك گاهی حتی برای قطار عبوری هم مزاحمت ایجاد می كنند. حتی در میانه راه، دو تن از افسران ترك با مسلسل های دستی شان سوار قطار شدند و داخل كوپه رئیس قطار نشستند. به همین دلیل ارتش تركیه، نیروهای ویژه اش را در طول خط آهن سرتاسری شرق به غرب، مستقر كرده است تا مداقع امنیت جان مسافران باشند. خیلی از این سربازان، مهربانانه به ما دست تكان می دادند.
نكته دیگر این كه دولتمردان ترك، پا به پای فعالیت های نظامی و امنیتی، نگاه عمرانی ویژه ای به منطقه شرق تركیه دارند كه نمونه اش ساخت بزرگراه پر هزینه شهر كردنشین قاضی آنتپ به شهر آدانای ترك نشین است. به نظرم ایشان می خواهند در كنار اقدامات امنیتی، ریشه ناامنی منطقه را با توسعه فعالیت های عمرانی بخشكانند. این بزرگراه دارای شش خط رفت و برگشت، از نظر مهندسی ساخت، یك سر و گردن از همه بزرگراه های كشور ما بالاتر است! مهندسان ترك به جای گردنه تراشی و ساخت مسیرهای قله نوردی برای خودروهای پر زوری همچون سمند و پژو پارس، جاده ای تقریباً تخت ساخته اند تا هر خودرویی با كمترین سوخت بتواند حركت كند. پل های بتنی این بزرگراه كه دو سوی دره های عمیق را به هم وصل می كنند، بخشی از سیاست صرفه جویی انرژی هستند. تونل های بلند نیز پاسخی مناسب به دستگاه آفرینش اند كه اگر به ما نفت ندادی، ما هم بلدیم چه جوری نفت خریدنی را مصرف كنیم تا پولمان دود هوا نشود. آیا شما در ایران بزرگراهی سراغ دارید كه مسافتی در حدود 10 كیلومتر كوه را سوراخ كرده باشند و شش خط جاده در آن كشیده باشند؟ تونل كندوان در برابر آن چیزی كه من دیدم، كاریكاتوری بیش نیست.
تركیه و تاریخ
من آدمی اهل قرآن و كتاب نیستم ولی بارها از دهان آخوندها شنیدم كه به نقل از خداوند می گفتند، همواره سپاسگزار خدمتگزاران خود باشید. از این نظر، ترك ها خیلی با معرفت تشریف دارند. برای نمونه، آن ها به پیشینیان خود افتخار می كنند و خدمات ایشان را نادیده نمی گیرند. تاریخ برای ترك ها، یك واقعیت زنده است. در نتیجه با حركت های نمادین، تلاش می كنند به تاریخ احترام بگذارند. در مالاتیا، بلواری به نام تورگوت اوزال رئیس جمهور فقید تركیه دیدم. او مردی بود كه با توجه به رشته تخصصی اش -مهندسی برق- صنعت برق كشورش را متحول كرد. یا در جاهای دیگر می دیدم، حتی تندیس دانشمندان، حاكمان و نظامیان قرن های گذشته را در میادین و پارك ها نصب كرده بودند. در واقع ترك ها از تاریخ خود گریزان نیستند و بسیار هم به آن می بالند. به ویژه نسبت به دوره امپراطوری عثمانی خیلی سمپاتی دارند و اخیراً زمزمه احیای آن امپراطوری با عظمت در افكارشان رخنه كرده است. اما در این سوی مرز، ما جور دیگری می اندیشیم. این جا به غیر از اندكی حی و حاضر، سایر پیشینیان و به ویژه حكومتگران ادوار گذشته، موجه محسوب نمی شوند. حتی خیلی از حاكمان تاریخ دور و نزدیك ایران را خائن معرفی كرده اند. اصولاً هر حكومتی در این خاك روی كار آمده، اولین كارش حذف نمادهای حكومت پیشین بوده است. به این معنی كه آن ها خائن به میهن بوده اند و ما كه تازه آمده ایم، خادم!!
یك نگاه مختصر به پشت سرتان بكنید. غیر از كریمخان زند و میرزا تقی خان امیر كبیر كه از این فرهنگ خائن تراشی ما، جان سالم به در برده، ببینید ما چقدر خائن داریم. كوروش، داریوش، شاپور، اردشیر، امیر اسماعیل سامانی، شاه اسماعیل، شاه عباس، شاه تهماسب، نادرشاه، آقامحمد خان، ناصرالدین شاه، رضا شاه، بیچاره مصدق و همینطور محمدرضا شاه. آیا هیچ نشانی از این حضرات در فرهنگ امروز حس می كنید؟ واقعاً كه ما چه ملت خائن پروری هستیم. حتی دامنه این خائن سازی در همین سی سال پس از انقلاب هم دامن خیلی ها را گرفته است. هنوز هم زنده اند و در همین تهران نفس می كشند.
رسانه های تركیه
نخستین شب اقامتم در مالاتیا، وارد مسافرخانه ازران قیمتی شدم كه از دنیای رسانه فقط یك تلویزیون كوچك داشت. گشت و گذاری در شبكه های ترك زبان و بعد خواب اما از دومین شب كه محل اقامتم هتلی دو ستاره در آدانا بود، به دنیای جذاب اینترنت بدون سیم وارد شدم و ارتباطم با خوانندگان گرامی برقرار گردید. بعداً در شهرهای دیگر متوجه شدم اولاً همه هتل ها و مسافرخانه های تركیه اینترنت باسیم دارند و حدود هشتاد درصدشان، خدمات اینترنت بی سیم نیز ارائه می دهند. به همین دلیل در پرس و جوهایم برای اقامت، اول می پرسیدم بیر یاتاكلی ادا وار می؟ یعنی اتاق یك نفره دارید و بعد می پرسیدم كابلو سوز اینترنت وار می؟ آیا اینترنت بی سیم دارید و اگر پاسخش مثبت بود، سراغ باقی امكانات نظیر حمام اختصاصی، تلفن و صبحانه را می گرفتم. سرعت اینترنت هتل های درجه پایین تركیه از همین خط ADSL تهران خیلی بالاتر بود. من در این جا نرخ دانلود بیشتر از 30kb/s را تجربه نكرده بودم ولی در استانبول فیلم 50 دقیقه ای استاد شجریان در برنامه تلویزیونی BBC را از سایت دل آواز با سرعت 150kb/s دانلود كردم.
اینك بشنوید از تلویزیون دولتی تركیه (Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu) كه به طور مخفف TRT خوانده می شود. دستگاه بزرگ صدا و سیمای تركیه در آنكارا و استانبول 12 شبكه تلویزیونی دولتی و 18 شبكه رادیویی را زیر عنوان TRT اداره می كند. سایت چند زبانه این رسانه عریض و طویل نیز در شبكه اینترنت به اطلاع رسانی می پردازد، از جمله سایت فارسی رادیو تركیه كه اخباری پیرامون مسائل داخلی تركیه و موارد مربوط به روابط دو كشور ایران و تركیه در آن دیده می شود. مركز تهیه و پخش بیشتر شبكه ها در شهر آنكاراست.
شبكه TRT1 همانند شبكه یك خودمان کانال عمومی و خانوادگی است. شبكه TRT2 بیشتر فرهنگی و هنری است. شبكه TRT3 درست مانند شبكه سه خودمان اهل ورزش است. علاوه بر این، برنامه هائی به لهجه های سنتی مورد استفاده شهروندان ترکیه در زمینه های فرهنگ، خبر و موزیک پخش می كند. شبكه TRT4 مانند شبكه هفت ما به آموزش اختصاص دارد. در كنارش برنامه های موسیقی و تفریحی نیز پخش می كند. یك شبكه به نام TRT GAP دارند كه برنامه هایی در جهت پاسخگوئی به نیاز ساکنین منطقه های شرق و جنوب شرق آناتولی تهیه می كند و شامل برنامه های فرهنگی، آموزشی، نمایشی و موسیقی است. این شبكه حالت مستأجرگونه دارد. یعنی وقت های خالی شبكه سه و شبكه تلویزیونی مجلس ملی کبیر ترکیه را به آن می دهند تا برنامه هایش را به روی آنتن بفرستد. کانالTRT بین الملل ویژه پخش برنامه های تلویزیونی برای خارج از کشور است. به گمانم شبیه شبكه سحر خودمان باشد. مهم ترین هدف این شبكه برقراری ارتباط با شهروندان ترک ساکن خارج است. به ویژه شهروندانی كه در آلمان هستند و كم نیستند، حدود سه میلیون نفر!!!
اما حكایت شبكه TRT ترک چیز دیگری است. ترك ها با راه اندازی این شبكه، نگاهی جاه طلبانه و فرامرزی را دنبال می كنند. هدف آن ها، نزدیك ساختن ترکیه به دولت های ترک زبان آسیای میانه است. شبكه TRT ترک برنامه های آموزشی، فرهنگی، درام، تفریحی، موسیقی و اخبار را دنبال می كند. زبان برنامه هایش، ترکی استانبولی است ولی در صورت لزوم با در نظر گرفتن اهداف و مخاطبان برنامه ها، زیرنویس به زبان خارجی یا سایر لهجه های ترکی نیز می تواند اضافه كند. TRT یك شبکه هم به کودکان اختصاص داده كه مرکز پخش آن در شهر استانبول است. هنوز در كشور 80 میلیونی ما، چنين شبكه ای وجود ندارد. TRT همچنین شبکه ششم اش را به خانواده های محترم اختصاص داده است و با محتوایی غنی و متنوع، برنامه هایی در موضوعات کودکان، جوانان، زنان، بهداشت، اقتصاد، تئاتر، فیلم های مستند، تاریخ، طبیعت، ورزش، موسیقی، خبر، فرهنگ و هنر، دین و اخلاق و برنامه های تفریحی پخش می کند. علاوه بر شبكه های ملی تلویزیون تركیه، ده ها شبكه استانی و ده ها شبكه خصوصی تلویزویون در تركیه فعالیت دارند كه عموماً محتوای تفریحی و سرگرمی دارند.
مقداری هم از اوراق ظاله بگویم. عرض شود، مردم تركیه خیلی روزنامه خوان نیستند. مثل كشور خودمان كمی تا اندكی می خرند و می برند. یعنی دكه روزنامه فروشی خودش با آدم حرف می زند كه ماجرا از چه قرار است. در هر حال وضع نشریات شان بهتر از ماست. چون در تركيه كسی نگران انقلاب مخملی و منقلی توسط روزنامه نگاران نیست. در نتیجه آزادی های محدودی دارند. خط قرمزشان هم كاملاً روشن است كه به قانون اساسی تركیه و شخص آتاتورك نتوپند و همچنین مطالب ضد اسلامی ننویسند تا داستانی شبیه سلمان رشدی پیش نیاید. در ضمن زنان هم روزنامه خاص خود را دارند. ختی برخی استان ها، روزنامه ای ویژه زنان چاپ می كنند.
تركیه و بهداشت
خوشبویی و تمیزی، یك ویژگی ترك های امروزی است. آن ها نه تنها به نظافت فردی و خانوادگی شان توجه كافی دارند، بلكه به فضاهای عمومی شهر نیز حساس اند. در نتیجه گردشگران هم در مواجهه با چنین فرهنگی، حتی اگر خیلی اهل بهداشت نباشند، ناچارند با توده مردم ترك همراه شوند. شما در هیچ جای تركیه، صحنه زشت و پلشت خیابان ولی عصر تهران و به ویژه آب كثیف كنار چنارهای بلند را نمی بینید. ملغمه ای از بطری های نوشابه، كاغذ چیپس و پفك و انواع آشغال كه محصول رفتار مدعیان گوش فلك كر كن است!
نمایی از بيمارستان Tekdenدر شهر كايسری
حكایت بیمارستان و به طور كلی خدمات پزشكی تركیه را از نزدیك لمس نكردم. فقط می دانم دانشگاه های تركیه در خصوص پزشكی، رتبه خوبی دارند و كم نیستند دانشجویان ایرانی كه در این كشور مشغول تحصیل علوم پزشكی اند. چیزی كه به نظرم جالب آمد، حاستانه جاده سی یا هم خیابان بیمارستان در شهر بزرگ كایسری بود. این خیابان تمیز با ساختمان های مدرن، فقط یك بهشت زهرا كم داشت كه اگر طرف مرحوم شد، همان جا به خاك بسپارند! تصور نمی كنم در ایران چنین تشكيلاتی از خدمات پزشكی به صورت یكجا پیدا شود. هر چیزی كه از صنعت و علم پزشكی تصور كنید، در این خیابان یافت می شد. بیمارستان های متعدد، درمانگاه ها، آزمایشگاه ها، فروشگاه های لوازم پزشكی و غیره كه اگر خدای نكرده شما همراه مریض باشید، با كمترین زحمت، به همه خدمات پزشكی مورد نیاز، دسترسی خواهید داشت.
تركیه و توالت
هیچ گروهی از آدمیزاد، بی عیب نیستند و در عین داشتن برخی برتری ها، همواره ایرادهایی نیز دارند. حال بنگرید به داستان تخلیه در كشور تركیه. از این نظر اول یك تبریك ویژه به خودمان حواله می كنم كه از نظر صنایع بهداشتی، پیشرفت خوبی كرده ایم.
توالت در تركیه هم به شكل سنتی و هم از نوع فرنگی است. تقریباً همه هتل ها از توالت فرنگی استفاده می كنند اما چون بخشی از مردم همچنان به سنگ توالت سنتی عادت كرده اند، در همه مكان های عمومی نظیر ایستگاه های قطار، پایانه های مسافری و حتی داخل خود قطار، امكان انتخاب گذاشته اند. هر واگن قطار، یك توالت فرنگی در جلو و یك توالت سنتی در عقب دارد. اما انتقاد من در واقع معطوف به همین توالت های سنتی و آن پارچ كذایی است. تصور نكنید، این پارچ به طور تصادفی داخل توالت آمده است. در آدانا یك وانت پر از این پارچ ها را دیدم كه در یك مغازه صنایع بهداشتی تخلیه می شد. اگر خیلی وسواسی باشید احتمالاً از این به بعد در چنین پارچی آب نخواهید خورد.
برای من خیلی عجیب بود كه چرا ترك ها، فلسفه آفتابه ما را درك نكرده اند. نمی دانم اصلاً ندیده اند و یا اگر دیده اند، خوب دقت نكرده اند كه بابا این آفتابه و آن لوله درازش حكایت ها دارد. همین جوری كه نساخته اند. این لوله دراز در واقع مسیر هدایت آب به مقصد نهایی برای امور شست و شوست. آخر با این پارچ مسخره و بدون لوله، چگونه می توان به هدایت آب پرداخت. من به مدیران وزارت خارجه خودمان صمیمانه توصیه می كنم در سفر بعدی آقای رجب طیب اردوغان به تهران، یكی از آن آفتابه های تمام نقره ناصرالدین شاهی را به ایشان كادو بدهند تا مهندسان صنایع بهداشتی تركیه، در كارشان تجدید نظر بكنند.
مطالب مرتبط:
انرژی، ترابری و ترافيك در تركيه
Hooshang Samani