آیین دهل نوازی مذهبی در نائین
آیین دهل نوازی مذهبی در نائین
گوشه گوشه ایران زمین پر از آیین های گوناگونی است كه هر یك ریشه در قرن ها زندگی فرهنگی مردمان این مرز و بوم دارند. برخی از این آیین ها در چند نقطه دیگر با تفاوت هایی مشترك اند و برخی دیگر كاملاً منحصر به یك منطقه هستند. آیین دهل نوازی مذهبی از آن دسته آیین های مشترك ایرانی است كه تقریباً در نیمی از ایران فعلی كم و بیش رواج دارد ولی در هر منطقه ای كاركرد ویژه ای داشته و با آداب خاصی صورت می گیرد.
دهل نوازی مذهبی در شهر كویری نائین با پیش زمینه كاملاً مذهبی در چندین مناسب مهم با شكل های گوناگونی صورت می گیرد. نخستین و مهم ترین تجلی گاه این آیین، روزهای محرم و به ویژه دو روز تاسوعا و عاشورای حسینی است. این آیین در دیگر مناسبت های مذهبی نظیر روز بیست و هشتم صفر نیز برپاست. دهل ها كه همیشه در انبار حسنییه نگهداری می شوند، به هنگام نیاز ابتدا در برابر نور آفتاب قرار می گیرند تا افتادگی پوست آن ها با افزایش حرارت بر طرف شود و صدای قابل قبولی بدهد. اگر هوا ابری و یا به شدت مرطوب باشد، با استفاده از حرارت آتش این كار صورت می گیرد.
تصویر1 – دهل ها در برابر نور خورشید چیده شده اند
موارد كاربرد
در همه جای ایران دهل را با دو تكه چوب می نوازند كه یكی ضخیم و دیگری نازك است. چوب ضخیم در فرهنگ های مختلف با نام هایی چون عصا Asa، چوگان Chogan، مشته Moshte و كوبه Kube شناخته می شود ولی چوب نازك را تقریباً در همه جا با عنوان تركه Tarke می شناسند. پوست روی دهل نیز عموماً از پوست گاو تهیه می شود ولی در دهل های ویژه مراسم شادمانی، از پوست بز بهره می گیرند كه البته قطر آن دهل ها به طور قابل ملاحظه ای از دهل های ویژه نائین كوچك تر است. بدنه یا طوقه نگهدارنده پوست در حال حاضر فلزی است ولی تا چند دهه پیش از چوب می ساختند. هنوز هم دهل های كوچك را با استفاده از چوب می سازند.
نمونه ای از دهل نوازی مذهبی نائین را بشنوید
پیش از حركت دسته عزاداری از محل حسنییه، ابتدا حدود نیم ساعت دهل ها توسط افراد مختلف به صورت ساكن نواخته می شوند. این كار در واقع نوعی اطلاع رسانی و اعلان محسوب می شود تا عزاداران كم كم خود را به حسنییه برسانند و دسته عزاداری شكل بگیرد. ریتمی كه در این حالت نواخته می شود، ابتدا چهار ضربی و در ادامه از نوع دو ضربی است.
تصویر2 – دهل نوازان ریتم فراخوان برای تشكیل دسته عزاداری می نوازند
هنگامی كه دسته عزاداران آماده حركت می شود، دهل ها توسط نوازندگان به دوش كشیده و در حال حركت نواخته می شوند. بر اساس سنت، همیشه گروه دهل نوازان می بایست به عنوان پیشقراول دسته حركت كنند و به این صورت ورود دسته عزاداری به هر محله ای را اعلام نمایند.
تصویر3 – دهل نوازان پیشاپیش دسته عزاداری حركت می كنند
شكل دیگری از دهل نوازی مذهبی نائین هنگام اجرای تعزیه خوانی دیده می شود. دهل نوازان در حاشیه میدان منتظر صحنه های حماسی و جنگی هستند تا با اشاره معین البكا و یا شخصیت اول میدان جنگ، به نواختن ریتم های مهیج موسوم به حربی نمایند. البته در ابن مورد خاص با دو ساز شیپور و سنج نیز دهل ها را همراهی می كنند. علاوه بر این در برخی رویدادهای غیر مذهبی نظیر درگذشت یكی از بزرگان محله و یا فرد سرشناسی كه نفوذ اجتماعی داشته است، دهل نوازی مذهبی در حسنییه همان محل اجرای می شود. در واقع هم خبر درگشت آن فرد مهم به اهالی محل منتقل می شود و هم به نوعی یاد وی را گرامی می دارند. این دقیقاً شبیه آیین چمری Chamarı در لرستان و یا آیین چپی Chapı در منطقه بختیاری نشین است كه برای بزرگداشت یك فرد درگذشته از موسیقی بهره می گیرند.
دهل های مذهبی نائین پس از پایان مراسم به انبار حسنییه محل می روند تا نوبت دیگری از اجرای مذهبی از راه برسد. در این فاصله هیچ استفاده دیگری از آن ها نمی شود و اساساً قابلیت استفاده در مراسم شادمانی را هم ندارند. صدای دهل های مذهبی نائین حامل نوعی پیام هشدارگونه است كه فقط در یك آیین مذهبی و یا یك میدان جنگ شبیه سازی شده نظیر تعزیه می تواند جلوه گر شود.
با سپاس از علی افضل وطن نائینی
نسخه انگليسي اين مطلب را در لينك زیر میتوانيد بخوانيد
http://our-music.blogfa.com/post-263.aspx
مطالب مرتبط:
یاد ایامی که نوای مذهبی هم داشتیم
صد سال مناجات با موسیقی ایرانی
یکه تاز مناجات خوانی در رادیو ایران
نگاهی به موسیقی حاكم بر فضای مذهبی شهرهای بزرگ
موسیقی اسلامی در جمهوری اسلامی
گریزی به مقام راست در آوازهای مذهبی
مجموعه ای از مناجات های سید جواد ذبیحی
Hooshang Samani