سفرنامه خوزستان- بخش دوم

جشنواره فرهنگی هنری آسماری

حافظ موسوی خواننده خوش صدای بختیاری با نام هنری کوهیار بختیاری از شهر ایذه تلفنی به من خبر داد که روز دهم فروردین 1391 (29 مارس 2012) یک جشنواره فرهنگی و هنری با محوریت فرهنگ لری در دامنه کوه آسماری واقع در چهل کیلومتری شمال مسجدسلیمان برگزار می‏شود. خوشبختانه این مکان سر راه من به شهرکرد بود و به راحتی توانستم از ساعت 13 تا 18 شاهد هنرنمایی هنرمندانی از زاگرس میانی و جنوبی باشم.

علی‏رغم نابسامانی‏های فراوان برنامه‏گذاری در فضاهای باز نظیر صدابرداری، گرد و خاک، باد، باران، صداهای مزاحم خودرو و غیره، حضور چند هزار نفری علاقه‏مندان فرهنگ لری این امتیاز را داشت که هنرمندان در برابر جمعیتی بسیار بزرگ بنوازند و بخوانند، رویایی که در سالن‏های شهری با آن همه گیر و دار ارشاد و اداره اماکن، دست نیافتنی است.

من از چم و خم این برنامه هیچ خبر نداشتم و انتظار بالایی هم نبود تا رویداد جالبی را شاهد باشم. قدم‏زنان به پشت صحنه (همان سیاه چادر بلندمرتبه) رفتم و با دیدن دوستان قدیمی روحم تازه شد. کورش اسدپور خواننده مشهور بختیاری و علی حافظی بیرگانی، یگانه نی‏نواز بومی ایران که با شیوه نی دندانی، صدایی کاملاً روستایی از سازش بیرون می‏دهد. همچنان که در حال خوش و بش و بودیم، چشمانم به جمال دوستان لرستانی هم روشن شد. دیدار با استاد ایرج رحمان‏پور، همایون پشتدار و احسان عبدی‏پور شوق زیادی برانگیخت.

از راست: کوهیار بختیاری، کورش اسدپور، علی حافظی، احسان عبدی‏پور، ایرج رحمان‏پور، همایون پشتدار

اجراهای زیادی از سوی هنرمندان بختیاری همچون رضا صالحی، دیدار محمودی، کورش اسدپور، علی حافظی و دیگران صورت گرفت. کرنا نوازی نورالله مومن نژاد نیز به عنوان چاشنی در لابلای برخی برنامه‏ها شنیده می‏شد. به جز وی، توشمال‏های (نوازندگان بومی بختیاری) دیگری حضور داشتند و هر یک در گوشه‏ای سر نوبت خویش هنرنمایی می‏کردند.

اما اجرای گروه موسیقی مهمان ار لزستان حکایت دیگری داشت. ایرج رحمان‏پور برای دوستداران فرهنگ لری و لکی، چهره‏ای کاملاً شناخته شده است. او ستاره آوازهای کهن لرستان و عصاره قرن‏ها موسیقی آوازی لرتباران زاگرس میانی به شمار می‏رود. مخاطبانش لزوماً لرها و لک‏ها نیستند. زیرا وی علاوه بر کلام، از جادوی موسیقی ناب کوهستان برخودار است و می‏تواند شنونده‏اش از هر قومی را به سکوت وادار کند. من این نکته را دست کم در پنج یا شش اجرای زنده وی به خوبی شاهد بودم.

اجرای گروه لرستان، کوچک و بزرگ را از خود بی‏خود کرد

در همین جشنواره آسماری گروه لرستان علی‏رغم آن که مهمان ویژه بودند و ضرورت داشت دست‏اندرکاران مربوطه، اجرای آن‏ها را در آغاز و یا میانه برنامه بگنجانند، به عنوان آخرین گروه روی صحنه رفتند و دست بر قضا چنان شد که مردم خسته از شنیدن چهار ساعت موسیقی، با شوقی بسیار افزون‏تر به شادمانی و پایکوبی پرداختند. رحمان‏پور و نوازندگان همراهش به ویژه احسان عبدی‏پور تلافی کم لطفی میزبان را حسابی درآوردند. گویا مردم حاضر در مراسم با زنده‏یاد شامیرزا مرادی آشنایی کافی داشتند که وقتی احسان اشاره‏هایی به شیوه نواختن آن زنده‏یاد کرد، فریادها به پا خواست.

احسان عبدی پور و محمود خان اسکندری

علاوه بر لرستان، مهمان دیگری از ایل قشقایی به مراسم دعوت شده بود. محمودخان اسکندی، هنرمند 83 ساله قشقایی سفر پر زحمت شیراز تا مسجدسلیمان را به جان خریده بود تا چند دقیقه‏ای در محضر لرتباران به شاهنامه‏خوانی بپردازد. ضمن این که این دعوت در واقع ادای احترامی به مردمان شهر هفتگل واقع در استان خوزستان بود که تقریباً هفتاد درصد جمعیتش ترکان قشقایی هستند.

حکایت لر و کباب، واقعیتی انکار ناپذیر است، آن هم نه به صورت قلیه قلیه، بلکه عموماً تکه‏های بزرگ را به سیخ می‏کشند. اگر نام این جشنواره کباب‏پزان می‏بود، نمی‏شد هیچ ایرادی بر آن گرفت. دور تا دور جمعیت، دود بود و آتش و گوشت!

گر چه دوره تفنگ‏بازی به پایان رسیده ولی در کوه‏های زاگرس، مرد لر همچنان با تفنگ و گاه اسبش اعتبار دارد. پول و سفته و دسته چک و خودروی گران قیمت، در جایی که گرگ‏های گرسنه زوزه می‏کشند، به اندازه پشکل گوسفند هم نمی‏ارزد.

حاشیه‏های مراسم

بلا چی دالی عکس می‏گیلی؟ مگه کال ندالی؟

برگردان لری: سی چه عکس ایگیری؟ مَئه کار و بار نَئاری؟

الف- مجری توانمند و لر تبار برنامه که شاعر شناخته شده‏ای نیز هست، دست کم یازده بار اعلام کرد «برنامه سرنا و دهل»! در حالی که تنها نوازنده سرنای این مراسم همان احسات عبدی‏پور بود که در آخرین بخش به اجرا پرداخت و آن چه مجری محترم چپ و راست به عنوان سرنا اعلام می‏کرد، همان کرنای معروف بختیاری بود و خیلی عجیب بود این فرد فرهنگ‏مدار که خود احتمالاً در دامنه‏های زاگرس قد کشیده است، هنوز فرق میان سرنا و کرنا را نمی‏دانست. شاید بگویید چون تلویزیون نشان نمی‏دهد، همه مردم ایران چنین‏اند و فرق میان تار و پیانو را نمی‏دانند ولی اگر در زاگرس زیسته باشید، خواهید دانست که در این منطقه نطفه لرها و قشقایی‏ها با صدای کرنا بسته می‏شود، با صدای آن قد می‏کشند، می‏رقصند، ازدواج می‏کنند و با همان صدا به خاک سپرده می‏شوند. بنابراین حتی توده‏های بی‏سواد لر و قشقایی این دو ساز را به راحتی از هم تشخیص می‏دهند.

 ب- در جای دیگر، مجری محترم برنامه به نمایندگی از دست‏اندرکاران مراسم، خطاب به یکی از مقامات کشوری گفت روزی را در تقویم ایران به نام «روز بختیاری» بگنجانند که با احساسات جمعیت و سوت و کف همراه بود. اما این پیشنهاد خام در همان جا مخالفانی داشت. ایرج رحمان‏پور می‏گفت «وقتی مدام می‏گویند بختیاری، یعنی ما لرها را از خود جدا می‏کنند، در حالی که همه بختیاری‏ها در اصل لر هستند و این تقسیم‏بندی‏های نباید آن‏ها را از لر بودن خویش دور کند». علاوه بر اعتراض استاد رحمانپور باید گفت، مجری محترم برنامه، زیادی در لاک قومی خویش فرو رفته بود و شاید فراموش کرده بود که این جا ایران است با دست کم بیست قوم رنگارنگ و اگر قرار است ادای احترامی به اقوام بکنیم، بهتر است در تقویم رسمی کشور روزی به نام «اقوام ایرانی» گنجانده شود.

ج- یکی دیگر از تقاضاهای مردم حاضر که از زبان مجری بیرون آمد، انتقال جنازه زنده‏یاد بهمن علاءالدین (مسعود بختیاری) بزرگ‏مرد موسیقی زاگرس‏نشینان از امامزاده طاهر کرج به زادگاهش بود تا در دل کوه‏های منطقه مسجدسلیمان آرام بگیرد. با توجه به گذشتن شش سال از درگشت آن زنده‏یاد، این پیشنهاد کاملاً شرعی و قانونی است و در صورت پیگیری می‏تواند اجرا شود.

د- بیش از سی مرد تفنگدار اعم از تفنگ‏های شکاری دو لول و تک لول و برنوهای جنگی، چپ و راست تیر هوایی می‏نواختند. امری خطرناک و آزاردهنده که ممکن است در سال‏های آتی تلخکامی نیز به بار آورد.

س- گویا دست‏اندکاران این برنامه پشتوانه محکمی دارند که در پایان مراسم اعلام کردند، مراسم سال بعد درست روز پنجم فروردین 1392 ساعت 13 در همین مکان بر پا خواهد شد. این تصمیم واقعاً یک آفرین لازم دارد. چون در ایران اساساً برنامه‏ریزی بالاتر از یک ماه، گاهی اوقات فقط یک رویاست.

ش- اینم سکانس پایانی جشنواره با هنرمندی جنایت‏کاران محیط زیست