گشتی در نواحی جنوب استان فارس

سفر به سرزمین خوبان

گردشگران استان فارس به ویژه اگر از تهران راهی شوند، به طور معمول ابتدا به شیراز می‏روند و سپس به چهارسوی مرکز استان می‏پراکنند نه همانند من که سفر خویش را از بندر عسلویه آغاز کنند! وقتی بلیت قطار تهران-شیراز نایاب شود و همزمان آلرژی اتوبوس‏سواری طولانی داشته باشی و از سوی دیگر جیبت اجازه پرواز ندهد، ناچار می‏شوی با اتوبوس از تهران ابتدا به شهرکرد و پس از یک شب نفس‏گیری، با اتوبوس دیگری از شهرکرد به عسلویه بروی تا فارس گردی را از جنوبی‏ترین نقطه استان آغاز کنی. از شهر زیبا و سرسبز مُهر و پس از آن لامِرد و الی آخر.

مُهر Mohr شهرستانی نوپا و بسیار گیراست. به دلیل آن که زادگاه عبدالوهاب موسوی لاری وزیر کشور دولت خاتمی بوده، خیلی مورد توجه قرار گرفته و خلاصه علی‏رغم دوری از پایتخت، حسابی آباد شده است. پالایشگاه پارسیان در چند کیلومتری آن نیز دلیل محکمی بوده تا آزادراه درست و درمانی از بندر عسلویه به مُهر بکشند. ایستی در این شهر نداشتم و لذا بی عکس گذشتم.

نمایی از شهر لامرد

کمتر از یک ساعت در لامِرد Lamerd چرخ زدم. شهری نوپا که پیشینه قابل اعتنایی ندارد ولی به دلیل رفت و آمد زیاد ساکنانش به کشورهای حوزه خلیج فارس، صاحب فرودگاهی است که پروازهای منظم به مقاصد کویت، دوحه، منامه، دوبی و شیراز دارد. درآمد بیشتر مردم نیز از محل کسب و کار در آنسوی آب به دست می‏آید.

نمایی از مسجد کهن اشکنان

اِشکَنان Eshkanan شهری با پیشینه کهن است ولی رونق چندانی ندارد. به همین دلیل بخشی از شهرستان لامرد به شمار می‏رود. این جا طبیعت خشک حکومت می‏کند که چه کسی چقدر داشته باشد. مسجد و گرمابه کهن آن، معماری جالبی دارد، بی شباهت به آن چه در اصفهان و شیراز و تبریز می‏بینید.

نمایی از آب‏انبارهای شهر اِوَز

من باید تا پیش از شامگاه، خود را به لار می‏رساندم چون در این منطقه تنها مهمانسرای ممکن، آن جا بود. بنابراین به سرعت از میان شهرهای اِوَز Evaz و گِراش Gerash گذشتم. اهالی این دو شهر، از نظر نژادی با مردمان شهرهای پیرامونی تفاوت دارند. آن‏ها اَچُمی Achomi خوانده می‏شوند، با زبانی کاملاً متفاوت از فارسی، آن قدر متفاوت که هیچ متوجه نمی‏شوید.

نمایی از شهر گراش

اچمی‏ها، مردمانی به شدت همگرا هستند. بی آن که منتظر اقدامات نیم بند دولتی شوند، به سرعت دست در جیب می‏کنند و بیمارستان می‏سازند. آن هم به شرطی که از بیماران پول نگیرند و بیمارستان شهر گراش دقیقاً چنین است. شاید اهالی موسیقی کم و بیش بدانند که محمدرضا درویشی، موسیقدان صاحب‏نام کشورمان از شهر گراش برآمده است. هنگام بدرود با شهر گراش، تابلویی به زبان اچمی مرا بدرقه کرد. نوشته بود «اُچی وَ دَسِّ خدا» یعنی برو در پناه خدا.

نمایی از شهر لار

آرامگاه مادر نادرشاه در تپه‏ای مشرف بر لار

پیش از غروب آفتاب قدم به لار گذاشتم. شهری که همواره برای من یادآور یکی از فرزندان نیکش بوده است. وقتی با زنده یاد عطا جنگوک برخورد می‏کردم، گمان می‏بردم تنها او چنین است ولی گویا اهالی لار از نظر خلق و خوی نرم، همانند عطا جنگوک بسیار دارند، بی‏پیرایه و دوست داشتنی. لاری‏های آدم‏های ناسپاسی نیستند بر خلاف همتباران لر که من همواره از ایشان ناخرسندم. در گفت‏وگوهای چندگانه با گروه‏های رنگارنگ اجتماعی، همگی ممنون و سپاسگزار محمدرضا پهلوی پادشاه پیشین ایران بودند که پس از زمین‏لرزه شش ریشتری لار، همه بی‏خانمان‏ها را صاحب خانه‏ای محکم و مدرن کرده بود. ‎در چهارم اردیبهشت ۱۳۳۹ خورشیدی برابر با ۲۴ آوریل ۱۹۶۰ میلادی ساعت 15 به وقت محلی، منطقه لارستان را لرزید. شمار کشتگان حدود ۴۲۰ و تعداد زخمیان ۳۰۰۰ تن نوشته شده ‌است. خانه‏های ساخت دولت شاهنشاهی آن قدر زیاد بوده که برخی از لاری‏ها دو و تعداد کمی نیز سه باب خانه تحویل گرفته‏اند!

محمدرضا پهلوی هنگام بازدید از آسیب‏دیدگان زمین‏لرزه لار

زبان رایج در لار همان فارسی است ولی گویش لاری نیز به عنوان یک زیرشاخه فارسی، همچنان رواج دارد. نمی‏توان گفت گویش لاری، یک زبان دیگری است، اگر چه فهم آن برای عموم فارسی زبانان راحت نیست. بخش آسانش چنین است: «چِه اَحوالِت؟» یعنی حالت چطوره و در پاسخ «خَشِم» و یا  «نَه خَشِم» یعنی خوش هستم و یا خوش نیستم اما به همین سادگی هم نیست. به نظرم رنگ و بویی از گویش لری و زبان‏های باستانی ایران دارد، همانند زبان نائینی. بهتر است یک زبان‏شناس به این شهر برود تا من!

بازار قیصریه لار

زنانگی لاری در بازار قیصریه انگار جور دیگری است

پس از زمین‏لرزه لار، بر ویرانه‏های مسجد جامع شهر، چنین بنایی برآوردند

مناره شیخ دانیال در خنج

خُنج Khonj، شهری خشک در میانه راه لار-شیراز است با مردمانی سختکوش و مهربان. به نسبت اهالی گراش و اِوَز، از ثروت کمتری برخوردارند ولی می‏توان قناعت را در نمای شهر و سیمای شهروندان به روشنی دید. گرایش مذهبی بیشتری نسبت به شهرهای همجوار دارند. بی دلیل نیست چرا که پیشینه شهر بر گرایش عرفانی و مذهبی گواهی می‏دهد. آرامگاه شیخ نجم‏الدین، شیخ کاکا فکرالدین و مناره شیخ دانیال به همراه سردر وردی نیمه ویران مسجد جامع، از گذشته‏های درخشان این شهر حکایت می‏کنند.

طبیعت جاده خنج به شهر قیر و کارزین، کم کم از خشکی بیرون آمده و  به آبادانی می‏رسد

نمایی از قلعه دختر فیروزآباد باز مانده از دوران ساسانی

طبیعت زیبا پشت دریاچه بند فیروزآباد

فیروزآباد که واژه تغییر یافته پیروزآباد است، در دوره ساسانی با نام شهر گور شناخته می‏شد که هم اینک ویرانه‏های آن در سه کیلومتری غرب شهر کنونی دیده می‏شود. گویا نخستین بار اردشیر بابکان به این منطقه توجه کرد و با ساختن شهر گور، کم کم به فکر برانداختن پادشاه اشکانی برآمد و خود به عنوان نخستین پادشاه ساسانی پا به میدان نهاد.

نماد شهر باستانی گور، چیزی شبیه به برج میلاد و یا میدان آزادی در تهران

کاخ اردشیر بابکان بنیان‏گذار امپراطوری ساسانی (۲۲۶ - ۲۴۱ میلادی) در سه کیلومتری شمال فیروزآباد

کوچولوی قشقایی که به همراه پدر و مادرش در نزدیکی کاخ اردشیر، مهمان یک عروسی بودند

نمایی از طبیعت شهر فَراشبند

 رود شاپور در کازرون

کازرون- روستای سرمشهد- شکارگاه بهرام دوم ساسانی

کازرون- دشت برم Barm در یک روز بارانی

کازرون- ورودی پرستشگاه آناهیتا در شهر باستانی بیشاپور

بازار وکیل شیراز

اگر بازارهای سنتی تهران، مشهد، اصفهان، کاشان، قزوین و تبریز را دیده باشید، کف پیادرو با کف دکان‏ها یکی است ولی در بازار وکیل شیراز کف پیادرو با کف مغازه‏ها حدود 80 سانتی متر اختلاف ارتفاع دارد. این که چرا جور دیگری ساخته‏اند، رازش را یکی از بازاریان اصیل شیرازی چنین روایت می‏کند. «کریم خان زند –خدا رحمتش کند- دستور داده بود تا در روبروی تمام حجره‏های بازار، سکویی برای نشستن رهگذران ساخته شود و این سکو جزو مکان‏های عمومی بوده است، نه این که همانند امروز، مغازه‏دارها کالاهای خود را روی آن بچینند.» از این حکایت معلوم می‏شود شیرازی‏ها همواره به فکر آسایس لحظه به لحظه خود بود هستند!

سکوهای نشیمن در بازار وکیل شیراز

چرا سرزمین خوبان

فارسِ جنوبی، سرزمینی است که اگر کاری به کسی نداشته باشی، آن‏ها با تو کار دارند. نه این که فضولی کنند بل از آن رو که مبادا غریبی کنی. تراکم جمعیت در این منطقه پایین است بنابراین خیلی راحت نیست از جایی به جای دیگر بروی مگر میان دو شهر مهم باشی. از لامرد تا اشکنان، چندان خودرویی در حرکت نیست. با یک پراید تا رکن آباد رفتم. طرف بنّا بود و گفت امروز کاری ندارم و برای تنوع با ماشینم دور می‏زنم. سه هزار تومانی که به وی دادم حتی پول بنزینش هم نبود ولی راضی بود. از رکن آباد به اشکنان رفتم. وقتی خواستم به لار بروم گفتند خودروی لار بامدادان رفته و تا فردا دیگر هیچ خودرویی به لار نمی‏رود. باید تکه تکه بروی. راننده یک موتور سیلکت گفت بیا تا یک جای مناسب ببرمت. این جا ماشین گیر نمی‏آید. در آنسوی شهر اشکنان، موتور سوار دیگری آمد و گفت تنها راه رفتن به لار، رسیدن به روستای پاقَلات است. مرا با خود تا آن روستا برد در حالی که هیچ کاری در آن محل نداشت و بی درنگ بازگشت. کمتر از پنج دقیقه، یک پراید روبرویم ایستاد و چون گفتم راهی لارم، گفت بیا تا بِیرَم Beyram 25 کیلومتر بالاتر ببرمت. در ابتدای شهر مرا پیاده کرد. گفت اینجا شانس بیشتری داری ولی درون شهر نه. پس از وی خودروی پژویی از راه رسید و خودش نگه داشت و گفت بیا برویم داخل شهر و چون دانست کاری در این شهر ندارم، راهنمایی کرد، اگر به کمربندی آنسوی شهر بروم، شانس بیشتری دارم. به راه خودش رفت و سه دقیقه بعد از همان راه بازگشت. گفت بیا تا خودم ببرمت آنسوی شهر! و چنین کرد. هنوز چند قدمی در دروازه خروجی شهر قدم نزده بودم که یک تویوتا کمری سفید از درون شهر بیرون آمد و آرام در کنارم ایستاد. او نیز به لار نمی‏رفت ولی گفت تا آبادی کوچک فداغ Fadagh می‏برمت. ناصر حاتمی اصالتاً اهل بیرم ولی ساکن شیراز بود. کار و کاسبی مناسبی داشت که از خودرویش هویدا بود. وقتی از وی جدا شدم، کمتر از 10 دقیقه طول کشید تا پراید دیگری سر رسید و او نیز 20 کیلومتری بیشتر جلو نمی‏رفت. گفت همین هم خوب است. بیا ببرمت. از قضا آشنا درآمد. دوره نوجوانی‏اش را بنا بر چرخش روزگار در زادگاه من، سامان گذرانده بود. با خود گفتم عجب دنیای بزرگ و کوچکی! و بدین سان تا غروب خود را به لار رساندم.

 طبیعت شهر کوچک بیرم Beyram در میانه راه اشکنان تا لار

مطالب مرتبط:

آپارتمان‏های باستانی در مرکز ایران

خانه‏هایی که دروازه ندارند

بر خشت‏های کهن و به یاد کرسی مادربزرگ

گشتی در زیارتگاه‏های زرتشتیان استان یزد

گشتی در روستای فهرج – استان یزد

گشتی در ویرانه‏های زمین‏لرزه طبس

جنگل شادی

سفر به روستای کهن کندوان در آذربایجان شرقی

دژ الموت؛ پیوند طبیعت و تاریخ

کول فرح؛ یادگار تمدن زاگرس‏نشینان

شهر اولین‏های ایران

دیده‏بان تنگه هرمز

قشم؛ مروارید خلیج فارس

کیش؛ نگین خلیج فارس

شهری بر فراز تپه‏ها

شوشتر نگو، بمبئی

 آسیای میانه در یک نگاه

زن در آسیای میانه

میراث شووینیسم روسی

زبان فارسی در آسیای میانه

 سفرنامه ترکمنستان

سفرنامه ازبکستان

سفرنامه قزاقستان