شبیه سازی هنر ماست
به بهانه ثبت جهانی تعزیه در فهرست آثار معنوی سازمان یونسكو
شبیه سازی هنر ماست
هنر بی بدیل ایرانی از دیر باز به این نتیجه رسیده بود كه گاهی برای روایت یك داستان، به جای استفاده از ابزارهای دیگر همچون نقالی و غیره، به شبیه سازی آن داستان روی آورد و چنین است كه نمایش كین سیاوش در ادوار پیش از اسلام در این سرزمین شكل گرفت. آن چه كه امروزه به عنوان تعزیه در ایران و جهان شناخته میشود، در واقع همان هنر شبیهخوانی ایرنیان است كه پس از اسلام، سمت و سویی مذهبی گرفت و سیر ترقی خود را تا زمان ناصرالدین شاه قاجار پیمود. هنر تعزیهخوانی، در بسیاری مناطق فارسی زبان ایران و حتی غیر فارسی زبان به عنوان شبیهخوانی شناخته میشود و هنوز هم خیلیها از همین واژه استفاده میكنند. جالب این كه دنیای پلیسی با همه پیشرفتهایی كه برای كشف جرائم به دست آورده است، همچنان از روش شبیهسازی بی بهره نیست و معمولاً مجرمان را وادار میكنند صحنه جرم را برای كارآگاهان شبیهسازی كنند. این روش كه برای ایرانیان تازگی ندارد، از قرن ها پیش به خوبی توانسته ذهن مخاطبان مذهبی را به رویدادهای محرم سال 61 هجری قمری معطوف كند؛ به گونهای كه حتی بیسوادان نیز وقایع روز عاشورا و به طور كلی رویدادهای خونین تاریخ اسلام را صرفاً با دیدن صحنه های شبیهسازی شده میشناسد. این نكته از آن جهت اهمیت فراوان دارد كه به طور كلی فرهنگ ایران همواره با ابزارهای غیر مكتوب همچون نقالی و شبیهخوانی خود را تا به امروز رسانده است.
خیمههای شبیهسازی شده در شهر نائین (استان اصفهان)
پیشینه ثبت جهانی تعزیه
در سال 1383 هنگام دوره ریاست دكتر خسرونشان در مركز هنرهای نمایشی برآن شدند كه تعزیه ایرانی را به عنوان میراث معنوی در یونسكو ثبت جهانی كنند. به همین خاطر جمعی از هنرمندان و پژوهشگران دعوت به كار شدند تا برای تهیه مواد و مصالح مورد نیاز وارد عمل شوند. ناصر تقوایی برای ساخت فیلمی درباره تعزیه به مناطق مركزی ایران رفت و اثر به یاد ماندنی خود را با عنوان تمرین آخر در شهر كوچك زواره واقع در فاصلهٔ ۱۲۰ کیلومتری اصفهان ساخت. پیرو آن عكسها، مقالات و پرسشنامههای پرشده به یونسكو ارسال شد، غافل از این كه این كار پیش نیازی را باید پشت سر بگذارد و آن این است كه تعزیه باید در میراث فرهنگی ایران ثبت ملی شود و این در حالی بود كه دولت های عراق و تركیه نیز درصدد ثبت تعزیه بهعنوان میراث جهانی بودند. به همین دلیل كار برای ایران مشكلتر شد زیرا تركیه پیش از ما مدعی ثبت جهانی تعزیه شده بود. تركها پیش از این با همین سرعت ثبت مولوی را به نتیجه رسانده بودند. اما روند تحولات بعدی نشان داد تعزیه، هنری صرفاً ایرانی بوده و از این جا به دیگر نقاط رفته است. تقریباً همزمان با این تلاش ها، برنامه های دیگری از جمله برگزاری گنگره تعزیه برای پژوهش و بازخوانی نسخه های گوناگون آن با همت مدیران سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران صورت پذیرفت. در این گنگره منحصر به فرد، پژوهشگران و مطلعین تعزیه همچون دكتر محمد حسین ناصر بخت، دكتر لاله تقیان و حاتم عسگری فراهانی به همراه دهها تعزیهخوان زبده از سراسر كشور حضور داشتند. محمد حسین برزین كه آن زمان مدیریت موسیقی سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران را بر عهده داشت، میگوید: آن زمان موضوع ثبت تغزیه در یونسكو خیلی داغ نبود و در واقع هیچ سازمان و نهادی به تعزیه نگاهی خاص نداشت. بر همین اساس وقتی آقای جهانگیر نصری اشرفی پیشنهاد برگزاری كنگرهای برای پژوهشی عمیق پیرامون تعزیه دادند، من بی درنگ موافقت كردم و خوشبختانه آثار خوبی در پی داشت كه اینك ملاحظه میكنیم، مجموعه تلاش های همه دست اندركاران به بار نشسته است.
خیمههای شبیهسازی شده در شهر سامان- استان چهارمحال و بختیاری
به هر ترتیب پرونده مربوطه از سال 85 با مسوولیت دكتر لاله تقیان به جریان افتاد ولی مدارك ارسالی ایران مورد پسند مسئولان كمیته ثبت یونسكو واقع نشد. حتی به فیلم تمرین آخر ناصر تقوایی ایراد گرفتند تا این كه فیلم دیگری توسط عظیم موسوی ساخته شد و خوشبختانه از سوی كمیته بررسی ثبت در یونسكو پذیرفته شد. این فیلم كوتاه كه الزاماً نمیبایست بیش از ده دقیقه باشد، به همراه سایر مدارك ارسالی، مسئولان كمیته ثبت آثار معنوی سازمان یونسكو را متقاعد كرد تا پرونده چهل صفحهای تعزیه ایران را در نشست آتی سال 2010 میلادی به رأی بگذارند.
سرانجام پنجمین نشست کمیته بین دولتی یونسکو از 23 تا 28 آبان ماه سال جاری (15 تا 19 نوامبر 2010 میلادی) در نایروبی برگزار شد و در آن نشست، پنج اثر از میراث فرهنگی ایران شامل موسیقی مقامیشمال خراسان، ورزش زورخانهای، تعزیه، مهارت های بافت فرش کاشان و نیز روشهای بافت فرش در منطقه عشایری فارس به ثبت جهانی رسید. میراث معنوی در تعریف یونسكو شامل سنتهای شفاهی همچون زبان، هنرهای نمایشی مثل موسیقی و رقص و تئاتر، آیینها و رویدادها، دانش و تجارب اجتماعی در رابطه با طبیعت و هستی و همچنین صنایع سنتی میشود. بر این اساس کشورهایی که آثار خود را در این فهرست به ثبت میرسانند باید برای حفاظت از اثر ثبت شده تلاش کنند و وضعیت آن را با ارائه گزارشهای سالانه، به اطلاع یونسکو برسانند. تلاش برای توسعه و ترویج میراث به ثبت رسیده و تدارک برنامههایی آموزشی با هدف افزایش آگاهی عمومی درباره آنها از دیگر وظایف کشورهایی است که آثار معنوی خود را در این فهرست به ثبت میرسانند. چنانچه اثری که در این فهرست به ثبت رسیده در معرض خطر نابودی یا فراموشی قرار گیرد، یونسکو و سازمان ملل برای نجات آن وارد عمل میشوند.
نسخه انگلیسی این مطلب را میتوانید در لینك زیر ببینید
http://our-music.blogfa.com/post-261.aspx
مطالب مرتبط:
ثبت موسیقی مقامیشمال خراسان به عنوان میراث معنوی جهان
موسیقی اسلامی در جمهوری اسلامی
یاد ایامی که نوای مذهبی هم داشتیم
صد سال مناجات با موسیقی ایرانی
یکه تاز مناجات خوانی در رادیو ایران
نگاهی به موسیقی حاكم بر فضای مذهبی شهرهای بزرگ
موسیقی اسلامی در جمهوری اسلامی
گریزی به مقام راست در آوازهای مذهبی
مجموعه ای از مناجات های سید جواد ذبیحی
Hooshang Samani